一杯茶的滋味 Hương vị của một tách trà

 2016 Sơ tuyển 越南文初選 

📜 一杯茶的滋味 Hương vị của một tách trà

👤 蔡宇傑 Thái Vũ Kiệt 

 

Hai năm trước ba bệnh nặng, cả ngày khó thở, mệt nhọc, mất ăn mất ngủ, khám bệnh liên miên. Phận là con trai của ba, tôi tất bật hỏi hăn chăm sóc, Đài Bắc Đài Trung đi đi về về.Chăm ba khá mệt và cần nhiều thời gian, mà tôi không thể cả ngày ở bên ba mãi, nên chỉ có thể ít nhất hai ba tuần về thăm ba một lần, trò chuyện, động viên tinh thần cho ba.

Từ khi bắt đầu học trà đạo, mỗi lần về thăm ba tôi đều mang theo một vài loại trà ngon, vừa về là biểu diễn pha ngay cho ba uống.Chẳng ngờ nhờ uống trà mà ba bắt đầu có khẩu vị, từ từ chịu ăn thêm cơm, lại còn có thể đi lại bình thường, bệnh tình cũng khá hơn dự đoán rất nhiều. Không phải là trà có linh dược diệu kỳ, mà chỉ là không gian uống trà làm lòng người nhẹ nhàng dễ chịu, mà tâm tình thoải mái thì cơ thể cũng từ từ hồi phục. Người pha trà lại là con trai của ba, hai cha con uống trà lại có thêm nhiều kỉ niệm của tình cha con. Mỗi lần về nhà, ba đều nheo nheo mắt cười, hỏi: “Con ơi hôm nay có trà uống không?”

Uống trà giúp người một nhà gắn bó hơn. Uống trà cũng thể hiện cách một gia đình chung sống với nhau.

Việt Nam cũng trồng trà. Trà tôi uống được ở Việt Nam thì đắng chát hơn nhiều, nhưng không vì thế mà không nồng ấm tình người.

Vài năm trước tôi có đến thăm nhà bạn người Hải Dương, mẹ bạn niềm nở mời tôi uống trà nói chuyện. Trà Việt có vị gì? Có thể tóm gọn trong hai chữ: đắng và chát. Cái vị mà người Đài Loan sẽ cho rằng bị “pha hỏng”. Trà chát, nhưng uống với cơm dừa trắng và bánh đậu xanh ngọt lịm, lại thêm khuôn mặt cười niềm nở của bác, đã mất đi cái vị đắng chát của nó. Tuy vị chát thật sâu đậm khó quên, nhưng tôi cảm nhận được tấm lòng nhiệt tình của người pha. Đó là lần đầu tiên tôi được thưởng thức trà Việt. Ở đây mỗi gia đình đều có một bộ tách trà gốm sứ, mỗi khi khách đến nhà lại lấy ra tiếp khách. Đây là một lẽ tự nhiên như việc mỗi nhà đều trồng một cây nhãn trước sân.

Cái chát của trà Việt, cũng giống cái cay đắng mà người di dân mới ở Đài Loan phải trải qua. Một bộ trà trắng muốt thì không thể thiếu bình và tách, đâu có dễ dứt áo ra đi, lưu lạc xứ người?

Hồi ấy tôi có dịp đến thăm Sài Gòn, biểu diễn trà đạo trước mặt các bạn sinh viên Việt Nam. Tôi hỏi các bạn có uống trà không? Các bạn ấy nói rằng người Sài Gòn thích uống cà phê hơn, vì trà thì vừa nóng vừa chát. Thực ra thì năm mươi năm trước người Việt uống trà khá nhiều, nhưng rồi kinh tế trì trệ, ngành trà cũng vì thế mà đi xuống. Thế hệ sau này chỉ biết cái vị chát của trà, không còn biết đến các vị khác, như vị phong phú của lịch sử và văn hóa trong một thành phố.

Các bạn sinh viên cũng biết ở Đài Loan có không ít chị em người Việt. Tôi hỏi chơi, các bạn nữ có coi lấy chồng Đài Loan như là một cơ hội phát chiển không? Nghe rồi bạn nào cũng cười. Cuộc sống di dân mới, tốt cũng có mà không tốt cũng có, nhưng tâm trạng phổ biến nhất là: nhớ nhà. Nhớ, nhưng vẫn không về, vì mọi người đã có thêm ở Đài Loan một bộ trà mới, gửi gắm chính mình vào một gia đình mới.

Hôm nay đại sứ giao lưu văn hóa là trà Bao Chủng Văn Sơn. Nước pha không được quá nóng, thời gian pha cũng không được quá lâu, để có thể làm trà toát ra hương hoa lan và hoa núi cao thanh thoát. Quả nhiên, các bạn vừa thưởng thức vừa tấm tắc:”không ngờ trà lại có thể có vị thơm như vậy! Còn dễ uống nữa.” Lựa chọn bộ pha trà và cách pha trà cũng nên chú ý, phải phù hợp với lá trà, chứ không phải túm một nhúm lá thảy vào nước sôi là xong. Đúng chất đúng vị, thể hiện phong thái thanh tao, tôn khách làm đầu, đưa cái tâm vào việc mời trà thì mới truyền đạt được hương vị đậm đà của nước trà.

Trà đạo Đài Loan, là cách người pha trà đưa tấm lòng mình vào mỗi tách trà, chú trọng giao lưu với khách, coi khách là chủ thể. Dùng mời trà để thể hiện tấm lòng hiếu khách, thật sự là một nghệ thuật. Đây cũng là lý do tại sao tôi nói rằng cái đẹp của trà đạo Đài Loan là cái đẹp của sự hòa hợp nhịp nhàng.

Hiện nay người Sài Gòn thích uống trà đá nhiều hơn trà nóng. Trà đá đựng trong ly thủy tinh cô đơn, không như bộ trà đoàn viên tinh tế.Ly cà phê là thế giới một mình, còn pha trà với bộ trà là thế giới của một gia đình.Con không uống được trà ba pha, và ba không uống được trà con pha, âu cũng là một niềm nuối tiếc!

Tôi không cho đó là “đáng tiếc”, mà là nuối tiếc. Sự nuối tiếc không chỉ là cảm giác lạc lõng, mà còn là sự u uất của những thiếu khuyết. Cuộc sống không bao giờ hoàn mỹ, gửi niềm nuối tiếc vào tách trà, có hay lại thấy được phần nào đó của sự toàn vẹn.Sự toàn vẹn này có thể là một gia đình, hay có thể là một dân tộc, cũng có thể là một trái tim không muốn cô đơn và đau khổ nữa. Cuộc đời âu cũng là một hành trình đi từ thiếu khuyết đến toàn vẹn. Uống trà giúp ta bớt đi những cô đơn và đau khổ, bình ổn nội tâm, an định tinh thần. Trà cũng chẳng bao giờ lên tiếng, chỉ có cách gửi tình cảm vào trà, thì con người mới mong được cứu vớt.

Mỗi người con xa xứ đều cảm nhận vị đắng khác nhau. Mỗi người chúng ta giống như một loại lá trà;trong hoàn cảnh như thế nào, mới tôi luyện được ý chí lạc quan vui sống, vượt lên bi quan và xa cách? Lá trà nếu ngâm trong nước sôi quá lâu, sẽ mang vị đắng khôn lường. Nhưng chỉ cần ngâm vừa đúng, uống vừa lúc, thì hương thơm vị ngọt sẽ tỏa ra phưng phức. Không cần ganh tị lá trà của người ta cao cấp đến đâu, mà chỉ cần hết lòng với trà, thì chính mình cũng pha được một tách trà ngon.

Có người nói, miền nam không như miền bắc rất thích uống trà. Mà Đài Loan là một nước uống trà, nên hãy để cho hương vị trà trong lòng mình lan tỏa ra đi. Vì uống một tách trà, bạn có thể sẽ cảm nhận được mùi ngọt của cây nhãn Hải Dương, hay là sương mù của vườn trà núi Alishan. Có thể là em gái mình cuối cùng cũng thi vào đại học, hay là con trai mình lại đánh nhau với bạn học trong trường. Và cũng có thể là một ly trà đến từ tấm chân tình của người bạn. Bất luận từ ai cho ai, ngọt ngào hay đắng chát, thì cũng đó cũng là trải nghiệm của chính bản thân mình.

Thế nên, có khi nào trà không những mất đi vị đắng, mà còn mang vị ngọt hay không ?Được chứ!”Trà” của Việt Nam thông qua “đạo” của Đài Loan, pha bằng đôi tay đầy thành ý của thế hệ sau này, từ từ, đắng cay đi qua, ngọt bùi sẽ đến.

Tác giả: Thái Vũ Kiệt

Di dân mới thế hệ thứ hai Viêt Nam
Giáo viên tiếng Việt trung học phố thông Thành Công
Giảng viên văn hóa trà / vang, Đại học khu phố Vĩnh Hòa
Thầy trà Đạo


📜 一杯茶的滋味 Hương vị của một tách trà

👤 蔡宇傑 Thái Vũ Kiệt 

 

兩年前老爸生了一場大病,整天氣喘吁吁,全身無力,導致脾氣暴躁,連吃飯都沒有胃口,還要常常往醫院跑。身為兒子的我自然也要疲於奔命,往返台北與台中之間,作為聯絡與照顧的要角。家庭照護是相當疲累且耗時的工作,我沒有辦法二十四小時隨身服侍老爸,但至少每兩三週就去看老爸一次,見見面聊聊天,多少提振激勵一下。

自從我學習茶藝以來,每次去見老爸總會帶上一些好茶,就在面前小露身手。沒想到喝完茶後,漸漸打開老爸的胃口,開始能夠多吃點東西,甚至可以抬頭挺胸走路,病症的恢復情況也比預期的好。倒也不是茶有什麼神奇的營養,而是喝茶塑造的氛圍讓人心舒緩,開闊的心情是人體最好的醫生。再加上,今天共享茶席的,是兒子,茶席於是成為我與老爸共同的記憶。以後每次見老爸,都被問說「今天有茶可以喝嗎?」。

茶是一個家庭情感的連結。茶可以是一個家庭的縮影,與對話的方式。

越南也種茶。但在越南喝到的茶,就苦澀多了,然而人的情誼卻能巧妙的修飾茶的滋味。

前幾年我到海陽朋友家作客,進門媽媽熱情招呼入座,倒杯茶與我閒聊。越南茶是什麼滋味呢?三個字,濃、苦、澀,一種台灣人會認為「泡壞了」的味道。那份苦澀味令人難以忘懷,然而配著剝殼水煮椰子肉和甜膩的綠豆糕,伴隨媽媽熱情的笑容,多少緩解了味覺的刺激;那是我第一次嚐到越南茶的滋味,感受到人的熱情使茶變得好喝。這裡家家戶戶都有一副陶瓷茶具,進門便以茶招待,就像門口總要種一排龍眼樹那樣的理所當然。

越南茶的苦澀,好像與新住民共享著同一份苦澀。一副整組的茶具,潔白透亮的瓷壺、瓷杯,缺一不可,怎能輕易分離,輾轉異鄉?

前些日子我有機緣到西貢,向越南大學生展演台灣茶藝。問同學喝過茶沒有?他們說西貢人大多喝咖啡,因為茶是熱的,而且又苦又澀。其實五十年前的南越喝茶多,只是後來經濟控制,茶業因而衰退。新生代只知苦澀,卻不知其味,一個城市歷史與文化的豐沛滋味。

大學生也很清楚台灣有不少越南姊妹。我開玩笑問,女同學嫁來台灣會不會是種發展的機會呢?同學們都笑了。新住民有生活好或不好的,普遍的心情是:想家。想,但是也不回去,因為他們已經添置了另一份茶具在台灣,寄託自己在另一個新家庭。

今天擔任文化大使的是文山包種茶。沖泡不能過高水溫,浸泡也不能太久時間,才能帶出優雅的蘭花及幽谷花香。果然,同學們品飲,直呼「從來沒想過茶可以這麼香!又順口。」茶具上須仔細挑選,合宜合度沖泡,不是隨便抓一把茶葉丟進滾水罷了。對的人事物,呈現出美好的光景,以客為尊,用心才有悠揚的好滋味。

台灣茶藝,也就是茶人用心為賓客泡出一杯杯好茶,注重與賓客的良好互動,以賓客為主體促進交流。如何在茶席上呈現台灣人擁抱熱情的那股「好客」氛圍,實在是一門藝術。這也是為何我說台灣茶藝的美是一種「協調之美」。

現在的西貢當然喝冰茶來的更多。但冰茶是用寂寞的玻璃杯盛裝,遠不如整副精緻茶具來得圓滿。金屬壺咖啡是一個人的世界,茶具泡熱茶是一家人的世界。一個孩子喝不到爸媽泡的茶,或爸媽喝不到孩子泡的茶,是多麼遺憾的一件事。

我說不出可惜,只能遺憾。遺憾有無法抵抗的失落,但也因此產生缺憾的美感。生命不會是完全的圓融,因此將遺憾寄託在茶具上,看到某種程度的完整性。這個完整可以是一個家,可以是一個族群,可以是自己不再孤獨痛苦的內心。生命就是在殘缺當中走向圓融的過程。茶帶給人們弭平內心的寂寥與苦痛,帶給人安定心神的力量,但茶從不多說什麼,只有寄託精神於其中,才能從茶得到救贖。

每個離鄉背井的家人,都有他不同的苦澀味。我們每個人就是一種茶葉,什麼樣對的人事物,才能淬鍊出一個人的高遠激昂,而不只是看到悲苦流離?茶一直浸淫在滾水中攪動擺盪,就是訴不盡的苦澀味。然而適時的倒出茶湯,甘甜的滋味也就油然而生。不必去羨慕他人的茶葉多麼高級,只要用心把自己的茶葉泡出特色,那就是一杯好茶。

有人說,南越不像北越那麼習慣喝茶。而台灣是喝茶的國度,就讓自己心中茶的美味激發出來吧。因為在一杯茶中,你可能感受到海陽的龍眼樹,也可能是阿里山茶園的雲霧;可能是妹妹辛苦終於考上了大學,還是自己的小孩與同學打架了;又或者是為你誠心而泡的另一份茶。無論何來何往,甘潤苦澀,那總是最真實的自己。

那麼,茶有可能不再苦澀,甚至回味無窮嗎?是的。越南的「茶」透過台灣的「藝」,用下一代的的手誠心沖泡,苦澀就能轉換甘甜。

作者:蔡宇傑
越南新住民二代
成功高中越語講師
永和社區大學茶酒文化講師
茶藝師

 


入圍評語Comment_1:

“Tác phẩm mô tả cảm nhận của tác giả về hương vị của một tách trà trong những địa vị và hoàn cảnh khác nhau. Qua đó nổi bật lên một điều: trà đạo như cuộc sống. Từ cách pha chế, cách thưởng thức cũng như phong vị trong mỗi tách trà mà chúng ta có thể cảm nhận được tình cảm, ý niệm mà người pha gửi trao trong đó. Mỗi tách trà có những hương vị khác nhau như đắng, chát, thanh nhạt nhưng đều rất nồng ấm cũng như cuộc sống vốn đa dạng và phong phú với khổ đau, hạnh phúc nhưng vẫn luôn đậm tình người.
Văn phong bài viết thư thái, nhẹ nhàng lan tỏa như hương trà vậy.”
作品描述作者在不同的地位、環境對於一杯茶的滋味的感受。由此帶出一件事:茶道如生活。從沖泡的方式、品嚐的方式,以致每一杯茶之中的風味,我們可以感受到沖泡這所寄託於其中的情感、意念。每一杯茶有不同的風味,例如苦、澀、淡雅,但都很溫馨,猶如充滿著苦痛與幸福的多樣又豐富的人生,但仍然充滿人情味。文風緩和,如茶香般蔓延著。
入圍評語Comment_2:
Bài viết này có bố cục và thủ pháp sáng tác khá tốt, thông qua cách ví von mùi đắng chát rất đặc trưng của trà Việt Nam với sự vất vả cay đắng của Di dân mới người Việt tại Đài Loan; trong bài viết cũng giới thiệu về văn hóa uống trà của cả Đài Loan và Việt Nam, sau cùng tác giả đã kết hợp hai yếu tố “Trà” Việt Nam và “Đạo” của Đài Loan, ví von hôn nhân xuyên quốc gia và sự hòa nhập văn hóa giống như một ly trà ngon có thể làm mất đi vị đắng chát và tạo vị ngọt bùi. Bài văn này tương đối có ý nghĩa, điều hơi đáng tiếc ở đây là hình như tác giả viết bằng tiếng Trung trước rồi dịch sang tiếng Việt, cho nên nếu so sánh với nội dung tiếng Trung thì cách dùng từ trong tiếng Trung hay hơn trong tiếng Việt.
這一篇有相當好的寫作構想與手法,將越南茶的特殊苦澀味比喻如同在台的越南新移民生活中之辛酸;文中也分別介紹越南與台灣喝茶文化,最後筆者將越南的茶與台灣的道這兩個因素結合起來,比喻跨國婚姻與文化的融合像一杯好茶一樣可以帶來甘潤的滋味。這篇文章相當有意思,可惜感覺上好像筆者先以中文寫作再翻譯越文,所以跟中文比起來,越文的用詞顯著略輸。

 

One thought on “一杯茶的滋味 Hương vị của một tách trà

發表迴響

你的電子郵件位址並不會被公開。 必要欄位標記為 *