越南琴,台灣心 Giọt đàn Việt Nam – Tấm lòng Đài Loan

 2017 Sơ tuyển 越南文初選 

📜 越南琴,台灣心 Giọt đàn Việt Nam – Tấm lòng Đài Loan

👤 Lục Phạm Quỳnh Nhi

Ngày tiễn con gái lên máy bay đến nơi xứ người học tập, ba tặng cho tôi hai chiếc đĩa CD nhạc hòa tấu đàn bầu – đàn tranh – sáo trúc với lời dặn “đừng quên giọng quê hương”. Khi ấy, chỉ mới 18 tuổi, còn trẻ và còn háo hức với những chuyến đi, tôi chưa hiểu được thế nào là nỗi nhớ nhà đến quặn lòng hay cảm giác rưng rưng khi nghe nhạc dân tộc là như thế nào. Cứ thế tôi mải miết đi đến những miền đất lạ, hào hứng xem thứ này thứ kia. Một lần khi đang đi dạo ở phố cổ Oanh Ca, tôi nghe đâu đó thanh âm của đàn bầu. “Ở Đài Loan có thể tìm được đàn bầu Việt Nam hay sao? Chắc chắn là người Việt đang biểu diễn gần đây rồi!” – tôi tự nói với mình như vậy mà cứ nương theo tiếng đàn để đi tìm người nghệ sĩ ấy.
“Kia rồi!” – tôi reo lên, “đúng là đàn bầu Việt Nam rồi”. Một dây thép mảnh mai ấy giản dị căng mình giữa trời đất mà nỉ non vang lên cung thương cung trầm: là giọng mẹ đấy, giọng cha đấy, giọng quê hương đấy. Tim tôi đánh thình thịch, trong khoảnh khắc tôi thấy cánh đồng lúa hiện ra trước mặt, nghe thấy tiếng mưa rơi rả rích những mùa nước nổi, thấy rặng tre già đung đưa trước gió thấp thoáng mái đình cong vút. Hết phần biểu diễn, tôi chạy lên sân khấu để cảm ơn người nghệ sĩ, cảm ơn chú đã cho tôi nghe lại thanh âm quê hương giữa nơi phố thị huyên náo xứ người và định hỏi chú là người miền nào trên đất Việt.
Hóa ra, người nghệ sĩ ấy là người Đài Loan.
Hai mươi năm trước, một cô gái trẻ đất Việt để lại khoảng trời quê hương sau lưng để đến Đài Loan kết hôn. Hành trang của cô ấy có một đĩa CD đàn bầu – nhạc khí quốc bảo của Việt Nam. Gặp chú Đới – người nghệ sĩ ở đường Oanh Ca, cô ấy đã tặng lại đĩa CD vì thấy chú có niềm say mê với nhạc khí truyền thống Đài Loan và các nước. Tôi cũng không biết vì sao người con gái ấy lại gặp được chú Đới, nhưng tôi nghĩ cái duyên Việt – Đài ấy thực sự đặc biệt. Chú Đới vừa nghe tiếng đàn bầu đã ngay lập tức yêu thích và quyết định dành thời gian nghiên cứu để tự học loại nhạc khí kỳ lạ ấy.
Chú Đới một chữ bẻ đôi tiếng Việt cũng không biết, đến cả tên gọi “đàn bầu” chú cũng chẳng hay, chú gọi nhạc khí ấy theo chữ Hán là “độc huyền cầm”; ấy vậy mà cần mẫn suốt hai mươi năm tra cứu các tài liệu tiếng Hoa ít ỏi, xem đi xem lại CD và các video trên mạng chú đã dần tự học và chinh phục được một dây đàn ấy. Chú kể lúc mới tập, chú tua đi tua lại các video, thậm chí còn tìm các đoạn video quay thiếu nhi tập đàn bầu để mô phỏng theo động tác tay. Lúc mới tập chưa hiểu nguyên lý đàn bầu, chú cứ nghĩ là do chất lượng của loa hay do đàn chưa tốt nên đã bỏ rất nhiều tiền để thử hết các loại loa hay các kiểu đàn bầu khác nhau. Tôi hỏi chú vì sao lại lao tâm khổ tứ như vậy, chú nghiêng đầu cười rồi bảo “Vì quý đàn bầu lắm, chú không kết hôn vì vợ chú là đàn bầu, làm gì mà có lòng thì bằng mọi giá sẽ làm cho được”.
Người Việt có câu “Yêu nhau mấy núi cũng leo/ Mấy sông cũng lội, mấy đèo cũng qua”. Núi, sông, đèo – kiên nhẫn mà đi cũng có ngày đến, đằng này chú Đới tiếng Việt không biết, lại chẳng có thầy hay bạn bè hướng dẫn và tập chung thì chặng đường hai mươi năm ấy của chú thật đáng nể phục.
Chú Đới hay dùng “độc huyền cầm” để biểu diễn các bản nhạc Trung Hoa hoặc dân ca Đài Loan, rằng hay thì cũng thật hay nhưng tôi cảm giác cứ thiếu một chút gì đó mỗi khi chú chơi các bản nhạc Việt Nam. Cảm giác “thiếu một chút” ấy cũng là nỗi trăn trở của chú suốt hai mươi năm qua – “Vì sao tôi không thể tạo ra tiếng đàn bầu tròn vạnh như các nghệ sĩ Việt Nam?”. Giọt đàn bầu trầm bổng nên cơ bản khi gảy lên bất cứ giai điệu nào cũng có thể làm xiêu lòng người nghe, nhưng bí mật của đàn bầu hay các nhạc khí Việt Nam không nằm ở bàn tay tạo âm thanh – tay phải mà lại được quyết định bởi bàn tay biến âm – tay trái.Tay phải gảy lên một tiếng thì tay trái phải rung, kéo, buông cần đàn để tạo ra các giọt đàn nỉ non – chính những kỹ thuật biến âm tinh tế ấy là linh hồn của đàn bầu và âm nhạc truyền thống Việt Nam.
Tiếng đàn bầu khi được gảy lên sẽ có dư âm, và trong lúc âm thanh còn vang trong không khí ấy, người chơi sẽ dùng tay trái đẻ điều chỉnh âm thanh mà phải kiên nhẫn và tinh tế mới có thể cảm nhận hết cái “hậu” ấy của âm thanh. Dư âm thấm vào tai như giọt mưa thấm vào đất, rung đến tâm can người nghe – một cái buồn của đất nước tảo thục do chiến tranh, do lam lũ và biến động của mấy nghìn năm lịch sử. Người Việt hình như thích dư âm dư vị; uống trà phải trải qua cái đắng gắt lưỡi rồi mới đến vị ngọt nơi cuống họng; ngày Tết nấu canh khổ qua ăn cho đắng miệng để cho cái khổ qua đi, mong những sự ngọt ngào theo năm mới đến với gia chủ; cũng như những giọt mồ hôi đắng chát rơi xuống đồng lúa để tương lai theo vị ngọt của hạt lúa nảy lên. Cái triết lý “khổ tận cam lai” ấy đi theo người Việt tự bao năm nay, để nhắc nhau cố gắng vượt qua giông tố cuộc đời rồi tương lai tương sáng đợi ở cuối chặng đường, để cho đời cha mẹ chắt chiu dành dụm cho bầy con có ngày “cam lai”, để cho người ta giữa đời ba chìm bảy nổi vẫn còn tia hy vọng về cái ngọt “hậu” mà đôi khi cũng chẳng biết bao giờ mới đến.
Tôi đem câu chuyện của chú Đới kể cho cô giáo mình nghe, cô gửi lời khen chú tự học đàn mà chơi giỏi quá, lại chỉ thêm một số kỹ thuật để chú có thể đàn hay như người Việt. Dẫu sao tôi cũng rất cảm phục chú vì đã dành thời gian và tâm huyết tìm hiểu nét văn hóa Việt Nam, hai mươi năm là hơn 7300 ngày khổ luyện, là tấm lòng của một người Đài Loan dành cho văn hóa Việt Nam chỉ vì một chiếc đĩa CD người con gái nước Nam mang theo. Nét đẹp của cái gọi là “văn hóa” có lẽ cũng chính ở chỗ ấy – vượt qua giới hạn về ngôn ngữ, về những định kiến tầm thường, người ta hiểu nhau hơn, trân trọng nhau và có câu chuyện để tiếp nhau. Lần trước đến thăm chú Đới, chú vui vẻ khoe với tôi rằng sắp tới chú sẽ đi Gia Nghĩa biểu diễn đàn bầu cho cộng đồng người Việt nghe. Nghĩ đến hình ảnh tiếng đàn bầu Việt Nam vút lên từ tay một người Đài Loan, tôi thấy “văn hóa” thật kỳ diệu – nó có thể kết nối người với người, chẳng phải nhờ đàn bầu mà tôi có thêm người bạn cao niên là chú Đới đó sao.
Thiền sư vẫn hay nói với tôi “Có hiểu thì mới có thương”, và đời sống này còn gì đẹp hơn là người với người vượt qua sự khác biệt để hiểu nhau và thương nhau như thế?


📜 越南琴,台灣心 Giọt đàn Việt Nam – Tấm lòng Đài Loan

👤 Lục Phạm Quỳnh Nhi

送女兒上飛機到他鄉求學時,爸爸送我兩張光碟,是獨弦琴、古箏、竹笛的演奏音樂,夾帶著一句叮嚀:「別忘了家鄉的聲音。」那時,我才十八歲,還很年輕,對於移動仍然感到雀躍,我未能體會揪心的思鄉、或聽著民族音樂時感動的感覺。我就這樣一貫地往陌生的地方探索、興奮地端詳事物。一次,當我在鶯歌老街閒逛時,我聽見遠處傳來的獨弦琴聲音。「在臺灣可以找到越南獨弦琴嗎?肯定是附近有越南人在表演!」我這樣告訴自己,卻無意識地循著琴聲去找那位藝術家。

「啊哈!」我歡呼起來。「真的是越南獨弦琴呀。」那細細的鐵絲在天地之中簡單繃緊,低吟著悠揚的調律:是母親之聲、父親之音、家鄉之調哪。我心打著鼓,那瞬間,我看到眼前的稻田、聽見洪水季節滴答的落雨聲、看見搖晃風中老竹叢後方若隱若現的彎尖亭頂。表演結束,我跑上舞台向那位藝術家道謝,謝謝那位叔叔讓我能夠於他鄉喧鬧都市中再次聽見家鄉的聲音,打算問他家鄉在越南哪裡。

原來,那位藝術家是台灣人。

二十年前,一位越南年輕女子把家鄉的天空拋在背後,結婚來台灣。她的行囊中有一張越南國寶樂器—獨弦琴的演奏光碟。遇到戴叔叔,這位鶯歌老街的藝術家,見識到他對臺灣和各國傳統樂器的喜好,她將光碟贈予他。我也不知道那位女子是怎麼遇見戴叔,但我認為,那段臺越緣份很是特別。戴叔一聽過獨弦琴聲就愛上,並決定留時間研究和自學那奇特樂器。

戴叔一個越南字也不懂,連「彈匏」(Đàn Bầu)的名稱他也不認識,戴叔以漢字之名「獨弦琴」稱呼那樂器;然而,戴叔用二十年的時間勤奮考究稀少的華文資料、反覆聆聽光碟和觀看網路上的演奏,他已漸漸學會並征服了那弦線。戴叔說自學之初,他反覆看著影片,甚至去找兒童學習獨弦琴的影片來模仿手部動作。起初,還沒瞭解獨弦琴的原理時,戴叔以為是擴音器或琴器的品質不夠好,所以花了大筆費用去嘗試各種播放器或各類型的獨弦琴。我問戴叔為何如此勞心焦思,他歪著頭笑了笑說道:「因為很喜歡獨弦琴,我不結婚是因為我太太就是獨弦琴,做任何事只要有心一定會辦得到。」

越南人有一句話:「相愛數山皆越,數河也渡,數丘亦翻。」山、河、丘,堅忍不拔地走,終有一天能到達。戴叔不懂越南語,又無師長或朋友指引和練習,那二十年的路途真令人敬佩。

戴叔常用「獨弦琴」表演中國音樂或臺灣民歌,雖說也悅耳,但每次戴叔演奏起越南音樂時,我仍然感到少了些什麼。那「少了些什麼」的感覺也是戴叔二十年來的憂慮:「為什麼我沒辦法奏出像越南藝術家那樣圓潤的琴聲?」獨弦琴聲悠揚,基本上彈奏任何曲調都能夠讓聽者著迷,但獨弦琴或越南樂器的秘密之道不在於扇出聲音的右手,而是由變音的左手所決定。右手彈出一聲則左手需顫抖、拉動、鬆開琴竿以創造嬌媚的琴聲,那些細膩的技巧正是獨弦琴,也是越南傳統音樂的靈魂。

獨弦琴奏起之後會有餘音,當那聲音還在空氣中迴盪時,表演者會用左手調整聲音,要能完全感受那聲音的「後勁」,需要具備一顆能經久且細膩的心。那餘音融入耳中,就像雨水浸入土地,觸動聽者的心肝:那是一個因為戰爭、由於千年歷史的勞苦和變動而早熟國度的憂鬱。越南人似乎對餘音、餘味情有獨鍾:喝茶時要讓舌尖嚐過苦澀滋味後才輪到喉嚨回味甘甜;年節時煮一鍋苦瓜湯讓口腔嘗盡苦味,也讓辛勞退去,期盼甜蜜隨著新年一起到來。猶如鹹苦的汗水滴落田地,讓未來香甜的稻米飽滿。多年來,「苦盡甘來」的哲理跟隨越南人,以互相提醒努力越過人生的風浪,燦爛的未來將在路的盡頭等待著;父母輩勤勞節儉只為了讓兒孫輩擁有「甘來」之日;人們在載沉載浮的人生中,仍抱著一絲對於不知何時出現之「後」甘甜的希望。

我將戴叔的故事告訴老師,老師要我轉話稱讚戴叔自學卻如此出色,並指引一些技巧,讓戴叔能夠像越南人一樣奏出好聽的音樂。無論如何,我仍然對於戴叔瞭解越南文化所付出的時間與心思而敬佩,二十年是逾七千三百個苦練的日子,是一個臺灣人只因為一張由越南女子攜帶的音樂光碟而留給越南文化的心思。「文化」之美也許正是於此,超越語言、一般成見的界線,人們更瞭解彼此、珍重彼此,也創造了相接待的故事。上一次去看戴叔,他開心地炫耀將去嘉義為越南族群表演獨弦琴。想到越南獨顯琴聲從一位台灣藝術家手中響起,我覺得「文化」真是奇妙,它能夠讓人聯結人,我不就是因為獨弦琴而多了一位年長的朋友戴叔了呀。

禪師常和我說道:「有理解才能疼愛」,而生命中還有什麼能與人人之間越過彼此相異之處,以更理解和互相疼愛相比呢?


📝Lời bình của Ban giám khảo|阮氏青河 Nguyễn Thị Thanh Hà

Sự kết hợp tuyệt vời giữa văn học và âm nhạc, khi đọc bài văn bạn sẽ cảm nhận được hồn âm nhạc của tác giả, càng hay hơn khi bài viết lại miêu tả về một người Đài Loan tự tìm tòi học hỏ để biểu diễn một loại nhạc cụ truyền thống của Việt Nam.

文學和音樂的絕美結合,閱讀此文你將感受到作者的音樂魂,而描寫一位台灣藝術家自己探索、學習、比熬夜越南一項傳統樂器的內容,更讓作品顯得出色。

📝Lời bình của Ban giám khảo|阮麗芝 Nguyễn Lệ Chi

câu chuyện xúc động về tình cảm của người chơi đàn Đài Loan đối với VN

一個關於臺灣藝人對越南的情感的感人故事。

發表迴響

你的電子郵件位址並不會被公開。 必要欄位標記為 *