QUÊ BA QUÊ MẸ – Đối Thoại Thầy Trò

🇻🇳 2020 Sơ tuyển 越南文初選 🇻🇳

📜 QUÊ BA QUÊ MẸ – Đối Thoại Thầy Trò
👤 Nguyễn Công Hoàng

– Thưa thầy, em muốn bỏ quốc tịch Việt Nam.

– Sao vậy? Em không thích quốc tịch Việt Nam à?

– Dạ không ạ. Em rất thích khi mình có cả quốc tịch Việt Nam và Đài Loan. Mẹ em là người Việt Nam, ba em là người Đài Loan, nên bây giờ cả mẹ em và anh em em đều có chứng minh thư Đài Loan. Nhưng em rất vui khi mình có cả quốc tịch Việt Nam, nó như nhắc nhở em rằng trong em luôn có dòng máu Việt Nam đang chảy.

– Hay em không cần nó nữa à?

– Cũng không ạ. Thực tế, em sẽ rất cần nó. Vì em dự kiến sẽ qua Việt Nam học một năm, rồi sẽ thực tập và làm cho doanh nghiệp Đài Loan đầu tư ở Việt Nam sau khi tốt nghiệp.

– Đúng đó, nếu có quốc tịch Việt Nam thì em không cần phiền công ty xin giấy phép lao động, em có thể qua Việt Nam bất cứ khi nào và ở đó bao lâu tùy em. Em biết không, gần đây và sắp tới, các doanh nghiệp Đài Loan đầu tư ở Việt Nam rất cần những nhân tài như em. Họ muốn tuyển những nhân sự có kiến thức quản trị doanh nghiệp, hiểu biết về cả văn hóa Đài Loan và Việt Nam, và ưu tiên những người biết tiếng Việt như em.

– Ôi, tiếng Việt em còn kém lắm. Em chỉ giao tiếp thông thường và đơn giản ạ.

– Mà em có thể trở về Việt Nam làm ở vị trí quản lý cấp trung, giúp các nhà lãnh đạo công ty Đài kết nối với nhân công Việt. Em biết vì sao họ rất cần những tài năng như em làm quản lý cấp trung luôn không?

– Dạ không ạ. Sao vậy thầy?

– Vì trước kia, khi mới đầu tư vào Việt Nam, đa số các doanh nghiệp Đài chuyển cơ sở sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam, và lấy luôn người Trung Quốc sang làm quản lý cấp trung tại Việt Nam. Quản lý người Trung Quốc có khả năng trong việc đối xử rất tệ với nhân công Việt Nam. Họ quát mắng, bóc lột sức lao động của nhân công Việt. Những điều đó thì chủ doanh nghiệp Đài Loan khó làm được. Lâu dần, nhân công Việt ác cảm và bài trừ các doanh nghiệp Trung Quốc và Đài Loan. Họ bãi công, mặc kho xưởng cháy khi có hỏa hoạn.

– Hóa ra là vậy ạ. Em có biết một số thông tin về vấn đề bãi công đó, nhất là vào những năm 2014-2016. Nhưng em không biết cụ thể lý do lại như vậy.

– Do vậy, các chủ doanh nghiệp Đài đang muốn dần thay thế quản lý người Trung Quốc bằng người Việt hoặc người Đài. Và thầy nghĩ, em là lựa chọn đầu tiên của họ.

– Dạ, em cũng hi vọng vậy, cũng cố gắng học tập và rèn luyện hơn nữa. Mẹ em cũng hi vọng em có việc làm sau khi tốt nghiệp. Anh trai em chỉ học xong cấp ba, rồi đi làm cho Foodpanda. Em không muốn như thế nên quyết tâm học đại học ạ.

– Thế sao em lại muốn bỏ quốc tịch Việt Nam.

– Cũng vì việc tiếp tục học Đại học của em, thầy ạ. Thưa thầy, nhà em không có đủ điều kiện cho em tiếp tục học đại học, nên em tính vay ngân hàng một khoản tiền đề trang trải việc học của em. Nhưng khi em nộp hồ sơ, nhân viên ngân hàng kiểm tra hồ sơ, và nhìn thấy thông tin em ghi ở mục “nơi sinh” là “Việt Nam”, và “quốc tịch” là “Đài Loan” và “Việt Nam”, họ từ chối luôn ạ.

– Ủa, sao lại có chuyện đó. Nơi sinh của em thì liên quan gì đến việc này?

– Họ nói, em sinh ở Việt Nam, lại có quốc tịch Việt Nam, thế nhận tiền xong mà chạy về Việt Nam thì họ tìm thế nào để đòi.

– Ô, em có chứng minh thư Đài Loan, ba mẹ đều có chứng minh thư Đài Loan và đang sinh sống ở Đài Loan. Ba em là người Đài Loan. Sao họ lại nghĩ thế được. Ít nhất có ba em chính gốc Đài Loan đảm bảo.

– Dạ, em không biết. Họ chỉ nói thế và từ chối.

– Thật vô lý.

– Nếu em không vay được tiền từ ngân hàng, thì em không tiếp tục học được ạ.

– Thế ba mẹ em làm nghề gì?

– Dạ, mẹ em hiện làm công nhân trong nhà máy sản xuất nhựa ạ. Nhưng mẹ em cũng mới đi làm được 5 năm ạ. Em nghe mẹ nói, ba sang Việt Nam chọn lấy mẹ thông qua môi giới khi mẹ vừa tròn 18 tuổi. Mẹ sang Đài Loan chỉ ở nhà làm việc nhà. Được mấy tháng sau thì có bầu anh trai em. Rồi sinh anh trai em khi mẹ 19 tuổi. Sau hai năm nữa thì sinh em ạ. Mẹ ở nhà chăm tụi em và làm việc nhà đến khi em vào cấp 3. Sau đó bố mới cho mẹ đi làm, và xin cho mẹ làm ở nhà máy gần nhà để tiện đi lại và về làm việc nhà. Lương của mẹ, một nửa đưa cho ba và chi tiêu cho gia đình, một nửa mẹ dành dụm tiền để giúp bà ngoại và mấy người em ở Việt Nam ạ.

– Mẹ em cũng giống như bao cô gái Việt Nam sang làm dâu ở Đài Loan này. Ban đầu mới sang đây, thấy những vấn đề và tệ nạn liên quan đến cô dâu Việt, thầy cũng bức xúc lắm. Nhưng dần dần hiểu ra, thầy thấy phục những người con gái như mẹ em. Dũng cảm bỏ lại quê hương, người thân để sang mảnh đất lạ với người lạ, với hi vọng có cuộc sống tốt đẹp hơn.

– Dạ, em cũng thương mẹ em lắm ạ. Đi làm ở xưởng xong, về làm hết việc nhà ạ.

– Còn ba em làm gì?

– Ba em cũng chỉ làm phụ quán ăn. Chủ yếu đưa đồ ăn cho khách khi họ đặt ạ. Ba em cũng gần 60 tuổi. Nhà em vẫn còn bà nội già yếu ạ. Nên thỉnh thoảng ba mẹ em phải thay nhau nghỉ để chăm bà.

– Mà anh trai em biết tiếng Việt không?

– Chỉ biết một từ ‘xin chào’ thôi ạ.

– Ủa, sao em biết tiếng Việt giỏi thế?

– Dạ, chắc do em được sinh ở Việt Nam ạ.

– Ồ, thật thú vị.

– Mẹ em nói, lúc mang bầu em, mẹ rất mệt nên xin ba em cho mẹ về Việt Nam sinh em để có bà ngoại chăm sóc. Và sinh em xong được ba tháng thì mẹ em trở lại Đài Loan để chăm sóc anh trai em và gia đình, còn em được bà ngoại chăm đến năm em 6 tuổi thì sang Đài Loan ạ.

– Vậy là em biết nói tiếng Việt ngay khi còn nhỏ.

– Dạ vâng ạ. Nhưng sang Đài Loan, ở nhà em không ai nói tiếng Việt. Mẹ em bình thường cũng không được nói tiếng Việt khi ở nhà. Bà nội và ba cấm đó. Nên khi em và mẹ đi ra ngoài, mẹ con em mới tập nói tiếng Việt với nhau. Nên tiếng Việt của em bây giờ dở lắm ạ.

– Và vì em sinh ở Việt Nam nên em mới có quốc tịch Việt Nam?

– Đúng ạ. Mẹ em còn làm chứng minh thư Việt Nam cho em lúc em vừa được 16 tuổi.

– Vậy thì quá tốt cho em rồi. Mà em thích tiếng Việt không?

– Dạ thích lắm thầy. Em vui lắm khi biết thêm tiếng Việt. Mỗi lần về Việt Nam, em nghe hiểu mọi người nói và nói chuyện được với mọi người, em vui lắm. Còn anh em thì không. Mà anh ý còn chán về Việt Nam. Vì về đó anh ý không hiểu bà ngoại và các anh chị em họ nói gì.

– Gần đây Bộ giáo dục Đài Loan khuyến khích mở các lớp dạy tiếng Việt trong các trường học, em có tham gia không?

– Có chứ thầy. Thật vui khi được học thêm tiếng Việt ngay tại Đài Loan. Cũng may Bộ giáo dục lại có chương trình này. Kì nào em cũng đăng ký học các lớp tiếng Việt. Lớp của em đều gần 50 bạn. Bây giờ tiếng Việt của em có khi giỏi hơn của mẹ em rồi chứ, hihi.

– Chắc chắn rồi. Em mang hai dòng máu, người ta hay gọi là con lai. Mà con lai thì thường thông minh và xinh đẹp hơn bố mẹ.

– Hihi, hi vọng thế thầy ạ.

– Mà em về Việt Nam mấy lần rồi?

– Dạ, từ ngày sang Đài Loan thì em mới về Việt Nam được 3 lần ạ. Hai lần do mẹ đưa về cùng anh trai. Lần thứ 3 là em tham gia chương trình thăm quan một tuần của trường mình với trường ở Sài Gòn ạ.

– Mà quê ngoại em ở đâu?

– “Quê ngoại” là gì vậy thầy?

– À, tức là quê mẹ em đó.

– Ô, em chưa biết từ đó. Bà ngoại em sống ở Bà Rịa Vũng Tàu. Nơi có biển đẹp đó ạ.

– Đúng rồi, Vũng Tàu biển đẹp vô cùng. Việt Nam mình có nhiều bãi biển đẹp lắm.

– Dạ, em về Vũng Tàu hai lần, tắm biển thích lắm ạ.

– Vậy quê nội em ở đâu?

– Thầy hỏi quê ba em ạ?

– Đúng rồi. Em hiểu nhanh đó.

– Dạ, nhà em ở Chiayi ạ. Chỗ có núi Alishan đó ạ. Thầy biết không ạ?

– Thầy biết. Thầy đi Alishan rồi. Đẹp lắm.

– Năm nào em cũng lên núi Alishan ngắm mặt trời mọc vài lần. Nhìn mặt trời lên, em luôn thấy hi vọng cho những cố gắng của mình ạ.

– Ô, em cũng giỏi hòa mình với thiên nhiên nhỉ. Thầy nghĩ, cứ vận động theo quy luật tự nhiên, em sẽ đạt được những điều mình mong muốn. Mặt trời luôn luôn mọc vào sáng hôm sau mà.

– Dạ vâng thầy ạ.

– Thầy nhận thấy, em có quê thật đặc biệt nha. Quê nội thì có núi đẹp nhất Đài Loan, quê ngoại thì có biển cũng đẹp nhất nhì Việt Nam.

– Thầy nói em mới để ý đó. Em thật may mắn quá.

– Mà còn hay hơn nữa, trùng lặp nữa là. Em có biết hai câu này của Việt Nam mình “Công cha như núi Thái Sơn”, và “Lòng mẹ bao la như biển Thái Bình” không?

– Dạ, em không nhớ rõ. Nhưng em vẫn nhớ, bà ngoại em hay hát ru em những bài hát có hai câu này ạ.

– Ồ, em vẫn còn nhớ bà ngoại hát ru à. Giỏi thật nha.

– Chắc bây giờ em có thể đổi thành “Công cha như núi Alishan” và “Lòng mẹ bao la như biển Vũng Tàu’, được không thầy, hihi?

– Chuẩn với những gì là của em luôn! Em cũng sáng tạo ghê.

…………

– Thế thích Việt Nam, thích tiếng Việt, quê ngoại có biển đẹp vậy, bây giờ còn muốn bỏ quốc tịch Việt Nam không?

– Dạ, thầy ơi, em chưa bao giờ nghĩ mình sẽ bỏ quốc tịch Việt Nam. Chỉ là trong tình cảnh của em, em không biết phải làm thế nào ạ? Nên em xin ý kiến của thầy. Thầy là giáo viên người Việt tại Đài Loan, thầy cũng sống ở đây một thời gian rồi, thầy cho em ý kiến đi ạ.

– Vậy thầy nói quan điểm của thầy nhé.

Thứ nhất, không quan trọng nơi ta sinh ra ở đâu, điều quan trọng là, trong cuộc sống này, ta là ai, ta đóng góp được gì cho xã hội. Nơi sinh không quyết định ta là ai. Những gì ta làm mới quyết định ta là ai. Và mỗi chúng ta đều có một vai trò trong cuộc sống này. Mẹ em đã đến Đài Loan, cùng bố em xây dựng và duy trì một gia đình trong xã hội Đài Loan. Và hàng trăm nghìn gia đình khác cũng như thế. Và hàng trăm nghìn con lai Đài Việt, thế hệ trẻ như em, sẽ chắt lọc tinh hoa của Đài Loan và Việt Nam tạo nên nhịp cầu kết nối quê nội và quê ngoại trong sự phát triển và hạnh phúc.

Thứ hai, trong thời đại này, thế giới sẽ nhỏ bé hơn. Em có thể sinh ra ở Việt Nam, học tập ở Đài Loan, làm việc ở châu Âu, mua nhà ở Hawaii, thậm chí lấy vợ Nhật hoặc lấy chồng Ý. Em sẽ không chỉ có quê nội và ngoại, mà còn có cả quê hương thứ 2, như thầy đây, luôn coi Đài Loan là quê hương thứ 2. Xoài Đài Loan cũng ngọt như chùm khế ngọt Việt Nam.

Và thứ ba, nhưng không phải cuối cùng, trong mọi khó khăn luôn có cơ hội, trong thất bại luôn có mầm mống của thành công. Em hãy nhìn sự việc từ khía cạnh khác, cùng với hi vọng như em ngắm mặt trời trên núi Alishan. Em thử nghĩ xem, mẹ em đã đánh liều đi theo bố em sang Đài Loan, tình cảnh chắc hơn một chút cô “Vợ nhặt”. Nhưng để tiếp tục đến ngày nay, chắc chắn rằng mẹ em đã luôn nuôi hi vọng cho cuộc sống tốt đẹp và hạnh phúc hơn, cho bản thân và gia đình ở Đài Loan và Việt Nam. Nếu sau này, em trải qua quá trình sinh nở, em mới thấy sự dũng cảm và sức mạnh của mẹ em. Nếu sau này, em có con, em sẽ hiểu một phần những khó khăn mẹ e đã trải qua (vì có thể em không phải ở trong tình trạng một mình nơi đất khách quê người như mẹ em đã từng), và cảm nhận được phần nào trách nhiệm làm mẹ, làm vợ, làm một thành viên trong gia đình và thành viên của xã hội. Em đã may mắn hơn mẹ em vì có bố, có mẹ em. Em sẽ ở điểm xuất phát tốt hơn so với mẹ em. Vậy thì lời từ chối của cô nhân viên ngân hàng kia cũng chỉ là khó khăn rất nhỏ, không thể ngăn cản bước đường em đã xác định và hi vọng. Một khi em tự tin với tình yêu quê hương, với dòng máu lạc hồng cùng hòa quyện chảy trong em, với nhận thức và kiến thức đã tiếp thu trong hệ thống giáo dục tốt nhất nhì Châu Á của Đài Loan, với hi vọng luôn bùng cháy cùng sức trẻ của em, em sẽ tìm ra cách giải quyết vấn đề đó và nhiều chướng ngại khác một cách tốt đẹp. Em sẽ trưởng thành hơn nhờ những thách thức đó.

– Ôi, em cảm ơn thầy đã mở cho em nhận thức tuyệt vời này. Chưa bao giờ em thấy tự hào là người Đài – Việt như bây giờ. Chưa bao giờ em thấy vui như bây giờ vì em có quê ba quê mẹ ở hai đất nước thật đẹp biết bao. Từ giờ em sẽ luôn nhớ “Công cha như núi Alishan” và “Lòng mẹ bao la như biển Vũng Tàu”. Em sẽ trở lại quê mẹ với hộ chiếu Việt Nam vào năm tới ạ.


📝 Lời bình của Ban giám khảo|阮青河

很有趣的切入點,也說出很多新二代的困惑。

📝 Lời bình của Ban giám khảo|王一煥

Cấu trúc bài viết này với hình thức đối thoại nhằm vào chủ đề bài viết. Tác giả thưa với thầy, em muốn bỏ quốc tịch Việt Nam, sao vậy, em không thích quốc tịch Việt Nam à? Mẹ em là người Việt Nam, ba em là người Đài Loan, nên bây giờ cả mẹ em và anh trai em đều có chứng minh thư Đài Loan. Nhưng em rất vui khi mình có cả quốc tịch Việt Nam, nó như nhắc nhở em rằng trong em luôn có dòng máu Việt Nam đang chảy. Mẹ về Việt Nam sinh em để có bà ngoại chăm sóc, và sinh em xong được ba tháng thì mẹ em trở lại Đài Loan để chăm sóc anh trai em và gia đình, còn em được bà ngoại chăm đến năm em 6 tuổi thì sang Đài Loan ạ, nên em biết nói tiếng Việt ngay khi còn nhỏ. Mẹ em còn làm chứng minh thư Việt Nam cho em lúc em vừa được 16 tuổi, thầy nói vậy thì quá tốt cho em rồi. sau này có về Việt Nam xin việc làm ở công ty Đài Loan, giữ vị trí quản lý cấp trung, giúp các nhà lãnh đạo công ty Đài kết nối với nhân công Việt.

Gần đây Bộ giáo dục Đài Loan khuyến khích mở các lớp dạy tiếng Việt trong các trường     học, em có tham gia lớp học, bây giờ tiếng Việt của em có khi giỏi hơn của mẹ em rồi chứ, Thầy nói chắc chắn rồi, vì em mang hai dòng máu.

Quê ngoại ở tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, nơi đó có bãi biển rất đẹp, còn quê nội thì ở ở Chiayi ạ. Chỗ đó có núi Alishan đó ạ. Em vẫn nhớ, bà ngoại em hay hát ru em những bài hát có hai câu “Công cha như núi Thái Sơn”, và “Lòng mẹ bao la như biển Thái Bình”. Và bây giờ có thể đổi thành “Công cha như núi Alishan” và “Lòng mẹ bao la như biển Vũng Tàu’, được không thầy? Thầy trả lời, quá hay, có đầu óc sáng tạo. Thưa thầy, trong tình cảnh của em, em không biết nên bỏ hay không bỏ quốc tịch Việt Nam? Thầy là giáo viên người Việt tại Đài Loan, thầy cũng sống ở đây một thời gian rồi, thầy cho em ý kiến đi ạ. Vậy thầy nói quan điểm của thầy nhé.

Quan điểm thứ nhất : không quan trọng nơi ta sinh ra ở đâu, điều quan trọng là trong cuộc sống này, ta là ai, ta đóng góp được gì cho xã hội. Nơi sinh không quyết định ta là ai. Những gì ta làm mới quyết định ta là ai. Và mỗi chúng ta đều có một vai trò trong cuộc sống này.

Thứ hai, trong thời đại này, thế giới sẽ nhỏ bé hơn. Em có thể sinh ra ở Việt Nam, học tập ở Đài Loan, làm việc ở châu Âu, mua nhà ở Hawaii, thậm chí lấy vợ Nhật hoặc lấy chồng Ý. Em sẽ không chỉ có quê nội và ngoại, mà còn có cả quê hương thứ 2, như thầy đây, luôn coi Đài Loan là quê hương thứ 2. Xoài Đài Loan cũng ngọt như chùm khế ngọt Việt Nam.

Và thứ ba, nhưng không phải cuối cùng, trong mọi khó khăn luôn có cơ hội, trong thất bại luôn có mầm mống của thành công. Em hãy nhìn sự việc từ khía cạnh khác, cùng với hy vọng như em ngắm mặt trời trên núi Alishan. Em thử nghĩ xem, mẹ em đã đánh liều đi theo bố em sang Đài Loan, chắc chỉ hơn một chút cô “Vợ nhặt”.

Em cảm ơn thầy đã mở cho em nhận thức tuyệt vời này. Chưa bao giờ em thấy tự hào là người Đài – Việt như bây giờ. Chưa bao giờ em thấy vui như bây giờ vì em có quê ba quê mẹ ở hai đất nước thật đẹp biết bao. Từ giờ em sẽ luôn nhớ “Công cha như núi Alishan” và “Lòng mẹ bao la như biển Vũng Tàu”. Em sẽ trở lại quê mẹ với hộ chiếu Việt Nam vào năm tới ạ.

本文章結構採用對話的形式,對話緊扣主題。作者告訴老師,我想放棄越南國籍,老師就問你不喜歡越南國籍嗎?我想擁有雙重國籍-越南國籍和台灣國籍。我母親是越南人,父親是台灣人,現在我母親和哥哥都有台灣身分證。但是我很高興也擁有越南國籍,其提醒我有越南血統。當年母親在越南生我出來3個月之後,母親就返回台灣照顧哥哥,那在我3個月大的時候就交由外婆照顧我成長到6歲回到台灣,所以我小時候就聽和說越南語。我16歲時母親幫我申辦了越南身分證,老師說那就很好,以後在越南可以應徵台商企業的工作,負責中級幹部管理員工囉!

教育部最近在台灣各級學校開設越南語課程,我都有參加,現在我的越南語有時候還比我母親強,的確是因為你有兩種血統啊!

外婆家在越南巴地頭頓省,這裡有好美的海灘,那爺爺在嘉義有阿里山。以前我小時候外婆常哼唱搖籃曲,我記得有兩句父親的功勞如巍巍泰山」、「母愛的愛寬闊如太平海」,那現在我把這兩句改成「父親的功勞如阿里山」、「母親的愛寬如頭頓海」,老師這樣可以嗎? 老師回答太棒了,好有創意喔!

老師,在我的情形看,要或是不要放棄越南國籍?老師是在台越南籍老師,在台灣生活了一段長時間,請老師給我意見。觀點一、在哪出生不重要,重要的是在這個生活之中,我是誰,對社會貢獻了什麼,出生地不決定我是誰,我所做的才決定我是誰,咱們都在這個生活中擁有一個角色。

觀點二、在今天的時代裡,世界會變更小,你可以在越南出生,在台灣學習,在歐洲工作,在夏威夷買房子,甚至於娶日本太太或嫁義大利先生,你不只擁有爺爺家和外婆家,而且還有第二個故鄉,像老師永遠以台灣為第二個故鄉,台灣的芒果甜度如越南的楊桃甜度。

觀點三、不是最後的,在每個困難中常有機會,在失敗中常有成功的元素,你要從另外的角度去看事情,以及如你希望看到阿里山的日出景象。你試著思考一下,你母親很膽大跟著你父親來到台灣,可能只比「撿來的老婆」好一點。

謝謝老師給指點我一些看法。我從未如現在那麼自豪我是台越人,我未曾如現在那麼高興因為我擁有兩個國家的爺爺家鄉及外婆家鄉,我從現在開始會常記得「父親的功勞如阿里山」、「母親的愛寬如頭頓海」。我明年會持越南護照返回越南外婆家。